Bir İstanbul geleneği Kulüp dizisinde ortaya çıktı

27.11.2021
A- A+

Amerikalı-İsrailli gazeteci Rachel Avrahami ayın 28’inde başlayacak olan Hanuka bayramının Türkiye’de nasıl kutlandığını kendisine yazmamı rica etti.

Rachel dünya tatlısı bebekleri olan genç bir anne aynı zamanda gazetecilik de yapıyor.

Kendisine anlattıklarımı sizlerle de paylaşmak istedim.

Ben İstanbul’un fakir ancak huzurlu bir mahallesi olan Kasımpaşa’da dünyaya geldim. Bu mahallede Yahudiler, Müslüman Türkler, Rumlar ve az miktarda da Ermeni vatandaş yaşamaktaydı. 

6 yaşıma kadar bu mahallede yaşadık ve 6 yaşımdayken adeta terfi ederek Galata semtinin Refik Saydam Caddesine taşındık.

Kasımpaşa’da sinagog yoktu. Bugün de yok ama Galata’da o zamanlar 5 adet sinagog vardı.

Zülfaris Sinagogu (Karaköy), Aşkenaz sinagogu (Yüksek Kaldırım), İtalyan Sinagogu (Şair Ziya Paşa Yokuşu –Kuledibi), Neve Şalom sinagogu (Büyük Hendek Cad) ve Apolon Sinagogu (Büyük Hendek Caddesi). Günümüzde bu mekanları içinde faal olan sadece Neve Şalom Sinagogu ile Ashkenaz Sinagogu var. Diğerleri artık pek faal değiller. 

Zülfaris Sinagogu filmlerde plato olarak kiralanıyor. İtalyan Sinagogu kapalı, Apolon Sinagogu ise bir ara spor salonu olarak faaliyet göstermişti. Şimdiki akıbetini pek bilmiyorum.

Ancak ben 6-10 yaşlarımda iken akşam duası olan Arvit sonrası Hanuka Bayramında çocukların eh bende çocuktuk ellerimizde krepon kağıdından yapılmış fenerler içinde bir adet mum ile evlere dağılırdık. Büyük Hendek Caddesi ile Tozkoparak Caddesi, ellerinde fenerleri ile dolaşan çocuklarla dolu idi.

Bir yandan fenerler elde taşınır ve sallanırdı ta ki mum düşüp bütün feneri yakana kadar… Bir taraftan da ağzımızda anlamını bile bilmediğimiz bir bayram şarkısı ile “Oshiya mi koles sien paras de koles” diye diye diye eve gelirdik. Bu sözcüklerin yarısı İbranice gibi sanılsa da pek bir anlamı yok. Sanki ikinci yarısı ise ladino dilinde ve “SİEN PARAS DE KOLES” 100 paralık Lahana demektir. 

Belli ki bir tekerleme ve ses uyumu sağlasın diye veya zamanla anlamını yitirmiş bir ifadedir. İsrail’de ve belki de başka ülkelerde Hanuka bayramı ile bu Fener muhabbetinin bir ilintisi yok. Anlaşılan o ki Hanuka da yakılan mumlar ile fenerdeki mum arasında bir bağlantı kurulmuş ve çocuklara da bir hoşluk yaratılmıştır. Tabii fener imalatçılarına da belli bir hoşluk yaratılmış oldu zamanında. Son 30-40 yıldır bu fenerlerin imalatçıları da neredeyse yok oldular ve piyasada da bu fenerlerden bulunmaz olmuş.

Son haftalarda keyifle izlediğim KULÜP dizisinde yılların tiyatro adamı İzzet Bana’nın danışmanlığı ile fenerleri hayret ve nostalji ile dizinin bir kaç sahnesinde yeniden gördük.

Hanuka bayramı 8 gün devam eder ve her aksam birer mum eklenerek 8 günün sonunda 8 mum tamamlanmış olan Hanukiya son gecesinde evleri ve gönülleri aydınlatır. 

Hanuka bayramının özeti ise Makkabiler döneminde Hazreti Süleyman Tapınağını basıp murdar eden Bizanslılar, kandilleri yakar ve temiz yağ bırakmazlar, her yeri domuz yağları ile kirletirler. (Domuz Yahudi dinine göre de kullanılmaması yenmemesi gereken bir hayvan olduğundan tapınak temizlenene kadar kandil yakılamayacaktır.) Sadece küçük bir yağ şişesi bulunur ve temiz olduğuna karar verilir ancak o yağ sadece bir gün için yeterli olabilecektir. Yeni yağ üretmek için gereken zaman ise 8 gün idi. Mucizevi bir şekilde o yağ 8 gün dayandı ve bu mucizenin hatırasına 8 gün Ahnuka Bayramı kutlanır ve Hanukiya mumları herce birer adet artırılarak yakılır.

Türk Yahudileri 527 yıldır bu bayramı evlerinde huzur ve endişe duymadan kimsenin de kendilerini rahatsız etmeden kutladıklarını söylemek yanlış olmaz Bu bayram yüzyıllardır evlerde ve fazla da gürültü koparılmadan kutlanmıştır ve kutlanmaya da devam edilmektedir.

Ancak vurgulamakta yarar vardır ki sanırım son 10 yıldır Hanuka Bayramı Müslüman ve Hıristiyan din adamları ile devlet yetkililerinin ve belediye görevlilerinin de katkısı ile meydanlarda kutlanmaktadır. En son kutlama Ortaköy camiinin yanındaki meydanda ve canlı TV yayınında Hanukiya Hahambaşı İzak Haleva liderliğinde yakılmıştır. Nice mutlu ve beraber bayramlar dilerim.

Rafael Sadi

Odatv.com

Popüler Yazılar
Facebook Twitter Youtube Instagram